કૃષ્ણાભિગમ: શૂન્યમાંથી અનંત સર્જવાની કળા અને સંઘર્ષના કોલાહલમાં સંભળાતી વાંસળી

પ્રસ્તુત છે દિવ્યેશ સંઘાણી કૃત ‘કૃષ્ણાભિગમ’નું એક વિસ્તૃત અને રસાળ સ્વરૂપ…

ઘણીવાર જીવનની સૌથી મોટી ફિલસૂફી પુસ્તકોના પાને નહીં, પણ આકસ્મિક રીતે સામે આવતી નાનકડી પળોમાં છુપાયેલી હોય છે. હમણાં મોબાઈલની સ્ક્રીન પર આંગળીઓ સરકતી હતી અને અચાનક સમય જાણે થંભી ગયો. યુટ્યુબના અનંત પ્રવાહમાં એક અજાણ્યા અવાજે એક એવો પ્રશ્ન તરતો મૂક્યો જેણે મારા ચિત્તતંત્રને હચમચાવી દીધું. સવાલ સાવ સાદો હતો, પણ એની ચોટ સીધી આત્મા પર વાગે તેવી હતી. કોઈ પૂછી રહ્યું હતું કે, “તમે ક્યારેય શાંતિથી વિચાર્યું છે? કોઈ ફૂટપાથ પર, કોઈ રસ્તાની ધારે, કાદવ-કીચડ વચ્ચે કે શહેરના કોઈ સાવ ઉપેક્ષિત, ગંદા ખૂણામાં તમે ક્યારેય કૃષ્ણની મૂર્તિ કે નાનકડી દેરી જોઈ છે? જ્યાં ગરીબીનું સામ્રાજ્ય હોય, જ્યાં ચહેરાઓ પર લાચારીના જાળા હોય, ત્યાં કોઈને કૃષ્ણની આરાધના કરતા જોયા છે?”

આ સાંભળતાની સાથે જ સ્મૃતિના ઘોડાઓ દોડવા લાગ્યા. મન ભારતભરના રસ્તાઓ ખૂંદી વળ્યું. હનુમાનજી કદાચ કોઈ વડના ઝાડ નીચે મળી જાય, ભોળાનાથ સ્મશાનમાં કે અવાવરુ જગ્યાએ મળી જાય, પણ કૃષ્ણ? ના, ક્યારેય નહીં! કૃષ્ણ તો હંમેશા સુશોભિત, સુગંધિત અને ભવ્ય વાતાવરણમાં જ દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. આ કોઈ સંજોગ નથી, આ એક ગહન સંકેત છે. કારણ કે કૃષ્ણ માત્ર ઈશ્વર નથી, કૃષ્ણ એક ‘ચેતના’ છે, એક ‘લાઈફસ્ટાઈલ’ છે. સંસ્કૃતમાં ‘કૃષ્ણ’ શબ્દનો અર્થ થાય છે ‘સર્વ આકર્ષક’. જે બધાને પોતાની તરફ ખેંચે છે તે કૃષ્ણ. તે ‘પરમેશ્વર’ છે, એટલે કે પરમ ઐશ્વર્યના સ્વામી. જ્યાં સૂર્ય હોય ત્યાં અંધારું કેમ ટકી શકે? બસ એમ જ, જ્યાં કૃષ્ણનું અસ્તિત્વ હોય, ત્યાં ગંદકી, દરિદ્રતા, કુરુપતા કે નકારાત્મકતાનું અસ્તિત્વ હોઈ જ ન શકે. કૃષ્ણ જ્યાં બિરાજમાન થાય છે, ત્યાં વાતાવરણમાં એક પ્રકારની ‘રોયલ્ટી’ અને દિવ્ય ‘રિચનેસ’ આપોઆપ પ્રગટ થવા લાગે છે. કૃષ્ણ ગરીબોના તારણહાર જરૂર છે, પણ તે ગરીબીના ચાહક નથી; તે તો રાખમાંથી સોનું પકવનારા કીમિયાગર છે.

ઘણા તર્કશાસ્ત્રીઓ કદાચ કહેશે કે તો પછી નરસિંહ મહેતા અને સુદામાનું શું? શું તેઓ ગરીબ નહોતા? અહીં આપણે ‘ગરીબી’ અને ‘અપરિગ્રહ’ વચ્ચેનો ભેદ સમજવામાં થાપ ખાઈ જઈએ છીએ. નરસિંહ મહેતા કે સુદામા પાસે બેંક બેલેન્સ નહોતું, પણ એમનો મિજાજ તો બાદશાહી હતો. જેની હુંડી સ્વીકારવા માટે ત્રિલોકનો નાથ શેઠ શામળશા બનીને ઉઘાડા પગે દોડતો આવે, એ ભક્તને ‘ગરીબ’ કહેવાની હિંમત કોણ કરી શકે? એ તો ‘ફકીરીમાં અમીરી’ ભોગવનારા હતા. વાસ્તવિકતા એ છે કે કૃષ્ણને પામવા માટે ખિસ્સાની સમૃદ્ધિ ગૌણ છે, પણ ‘માનસિક સમૃદ્ધિ’ અનિવાર્ય છે. જે માણસ વિચારોથી કંગાળ છે, જેની દ્રષ્ટિમાં જ ‘અભાવ’ છે, જે સતત ફરિયાદોના પોટલાં ઊંચકીને ફરે છે, ત્યાં કૃષ્ણ ક્યારેય નથી હોતા. કૃષ્ણ એક ‘હાઈ ફ્રિકવન્સી’ (High Frequency) છે. રેડિયોમાં જેમ ફ્રિકવન્સી મેચ થાય તો જ ગીત વાગે, એમ જીવનમાં જ્યારે ‘હકારાત્મકતા’ અને ‘ઉત્સવ’ની ફ્રિકવન્સી સેટ થાય, ત્યારે જ કૃષ્ણ પકડાય છે. રોદણાં રડતો ચહેરો અને કૃષ્ણ ભક્તિ—આ બે વસ્તુ ક્યારેય એક સાથે ન હોઈ શકે.

વાત અહીં અટકતી નથી, હવે આપણે એ પ્રદેશમાં પ્રવેશીએ જે કૃષ્ણનો આત્મા છે—પ્રેમ. જગત આખું કૃષ્ણના ઐશ્વર્યથી અંજાયેલું છે, પણ કૃષ્ણ પોતે કોનાથી અંજાયેલા છે? માત્ર ને માત્ર પ્રેમથી. આ એક અદભુત વિરોધાભાસ છે કે ‘દ્વારિકાધીશ’ બન્યા પછી, સોનાના મહેલો અને છપ્પન ભોગની વચ્ચે પણ, કૃષ્ણને જે શાંતિ વૃંદાવનની ધૂળમાં મળી હતી તે ક્યાંય ન મળી. કેમ? કારણ કે ત્યાં ‘પ્રેમ’ હતો, ગણતરીઓ નહોતી. કૃષ્ણના હાથમાં રહેલી વાંસળી શું છે? એ માત્ર વાદ્ય નથી, એ એક ગહન સંદેશ છે. વાંસળી અંદરથી સાવ પોલી (Hollow) હોય છે, એમાં અહંકારની કોઈ ગાંઠ નથી હોતી. પ્રેમ પણ આવો જ હોવો જોઈએ—શૂન્ય અને સમર્પિત. જ્યારે ભક્ત વાંસળી જેવો ખાલી થઈ જાય છે, ત્યારે જ કૃષ્ણ એમાં પોતાના પ્રેમનો દિવ્ય શ્વાસ ભરે છે અને જીવન સંગીતમય બની જાય છે. વિચાર કરો, કૃષ્ણ પાસે ૧૬૧૦૮ રાણીઓ હોવા છતાં, જ્યારે પ્રેમની વાત આવે છે ત્યારે નામ ‘રાધા’નું જ લેવાય છે. રાધાએ કૃષ્ણ પાસે કૃષ્ણ સિવાય કશું માગ્યું નહોતું. જ્યાં માગણી પૂરી થાય છે, ત્યાંથી પ્રેમ શરૂ થાય છે. પ્રેમ એ કૃષ્ણને વશ કરવાનું એકમાત્ર વશીકરણ છે. ભૌતિક ઐશ્વર્ય કૃષ્ણનું શરીર હોઈ શકે, પણ પ્રેમ એ એમનું હૃદય છે.

અને આ હૃદયને સમજવા માટે આપણે કૃષ્ણના જીવનના ગ્રાફને જોવો પડે. મેડિકલ સાયન્સમાં હૃદયના ધબકારાનો ગ્રાફ (ECG) જોયો છે ને? એ સતત ઉપર-નીચે થાય છે. જો સીધી લીટી આવે તો તેનો અર્થ ‘મૃત્યુ’. કૃષ્ણનું જીવન પણ આવા જ પ્રચંડ ઉતાર-ચઢાવથી ભરેલું છે, એટલે જ તે ‘જીવંત’ છે. કૃષ્ણ ચરિત્રના ચાર મુખ્ય આધારસ્તંભો—મહાભારત, શ્રીમદ ભાગવત, વિષ્ણુ પુરાણ અને હરિવંશ—પર નજર નાખો. એક એવું બાળક જેનો જન્મ જ જેલના સળિયા પાછળ, મૃત્યુના ઓછાયામાં થાય છે. જન્મતાની સાથે જ માતા-પિતાનો વિરહ, ધોધમાર વરસાદ અને યમુનાના તોફાની પાણીમાંથી પસાર થવું પડે છે. બાળપણમાં રમકડાંને બદલે રાક્ષસો સાથે રમવું પડે છે. યુવાનીમાં પોતાનું વસાવેલું મથુરા છોડીને રણછોડ થવું પડે છે, અને અંતે ગાંધારીનો શ્રાપ સ્વીકારીને, પોતાના જ યાદવકુળનો વિનાશ પોતાની નજર સામે જોવો પડે છે. આટલી વેદના, આટલો સંઘર્ષ! છતાં, આ ચારેય ગ્રંથોમાં એક પણ લીટી એવી બતાવો જ્યાં કૃષ્ણએ ફરિયાદ કરી હોય કે “હે ઈશ્વર! મારી સાથે જ આવું કેમ?”

ના, ક્યાંય નહીં! કુરુક્ષેત્રના રણમેદાનમાં જ્યાં મોત તાંડવ કરતું હતું, ત્યાં પણ આ યોગેશ્વર અર્જુનને ગીતાનો ઉપદેશ આપતી વખતે હસતા હતા. આ કૃષ્ણની ખૂબી છે. સંઘર્ષને સ્વીકારીને, પીડાને પચાવીને તેને ‘ઉત્સવ’માં ફેરવી નાખવાની કળા એટલે કૃષ્ણ. સામાન્ય માણસ મુસીબતમાં રડે છે, કૃષ્ણ મુસીબતમાં રાસ રમે છે. જીવનના ઝેરને પચાવીને પણ ચહેરા પરનું સ્મિત ન કરમાવા દેવું, એ જ સાચું ઐશ્વર્ય છે. અને આ જ વિચારધારાને આજના સમયના કેનવાસ પર મૂકીએ તો સમજાય છે કે શા માટે આવનારી ગુજરાતી ફિલ્મ ‘લાલો’ અત્યારથી જ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. એવી હવા છે કે આ ફિલ્મ ૧૦૦ કરોડનો જાદુઈ આંકડો પાર કરનારી પહેલી ગુજરાતી ફિલ્મ બનશે. આ કોઈ અતિશયોક્તિ નથી, પણ ‘કોસ્મિક લો’ (બ્રહ્માંડનો નિયમ) છે. જ્યારે કોઈ સર્જનમાં, કોઈ વિચારમાં કે કોઈ કર્મમાં કૃષ્ણનું તત્વ—એટલે કે શ્રેષ્ઠતા, સત્ય અને આનંદ—ભળે છે, ત્યારે સફળતા બાય-પ્રોડક્ટ બનીને આવે છે. જ્યાં કૃષ્ણ હોય, ત્યાં ‘શ્રી’ (લક્ષ્મી) એ આવવું જ પડે છે, એ એનો ધર્મ છે. આ પણ પેલા પરમ ઐશ્વર્યની જ લીલા છે ને!

તો અંતે, આ સમગ્ર ચિંતનયાત્રાનો સાર શું? જ્યારે જીવન તમને પછાડે, જ્યારે ચારે દિશામાં અંધકાર દેખાય, જ્યારે ખિસ્સા ખાલી હોય અને હૈયું ભરાઈ આવ્યું હોય, ત્યારે ખૂણામાં બેસીને રડવાને બદલે એક વાર કૃષ્ણના સ્મિતને યાદ કરજો. જીવનની દરેક પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર કરવો અને દરેક પળને—ભલે તે સંઘર્ષની હોય—એક ઉત્સવની જેમ જીવવી, આ અભિગમનું નામ જ ‘કૃષ્ણાભિગમ’ છે. કૃષ્ણ પ્રત્યેનું સાચું આકર્ષણ ત્યારે જ પેદા થાય છે જ્યારે તમારા વ્યક્તિત્વમાં આ ખુમારી આવે. યાદ રાખજો, જે દિવસે તમે રડવાનું બંધ કરી, લડવાનું અને હસવાનું શરૂ કરશો, તે દિવસે તમારા જીવનના કુરુક્ષેત્રમાં કૃષ્ણ સારથિ બનીને આવી પહોંચશે. અને જ્યારે એ આવે છે, ત્યારે ક્યારેય ખાલી હાથે નથી આવતા; તે પોતાની સાથે સ્થૂળ ઐશ્વર્ય (સુખ, સાહ્યબી, સફળતા) અને સૂક્ષ્મ ઐશ્વર્ય (શાંતિ, સમજણ અને પ્રેમ) નો અખૂટ ભંડાર લઈને આવે છે. તો ચાલો, ફરિયાદો છોડીને સ્વીકાર અને ઉત્સવના માર્ગે ચાલીએ, કારણ કે જ્યાં ઉત્સવ છે, ત્યાં જ મારો કૃષ્ણ છે.

ઇતિ મે મતમ્ – આવો મારો, મારા અનુભવનો અને મારા હૃદયમાં વસેલા કૃષ્ણનો દ્રઢ મત છે. હાં તમારો મત તમે અહિં કમેન્ટ કરી જાણાવો…

#દિવ્યેશસંઘાણી

#hrdivyesh #hrdivyeshsanghani #Krishna #LordKrishna #RadhaKrishna #HareKrishna #JaiShreeKrishna #Mahabharat #BhagavadGita #Spirituality #Motivation #PositiveVibes #LifeQuotes #SuccessMindset #DivineLove #SanatanDharma #Hinduism #Bhakti #Vrindavan #Dwarkadhish #GujaratiCinema #Lalo #Trending #Explore #Fyp #Reels #Love #Inspiration #Mindset #KrishnaConsciousness